آینده پژوهی و مدیریت آینده (Managing future)

این وبلاگ با هدف نشر مقالات علمی پژوهشی در زمینه های مدیریت و آینده پژوهی تشکیل شده است

 
بررسی و رتبه بندی عوامل ایجاد کننده ریسک های اقتصادی در شرکت های ایرانی به روش ت
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱٠:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٩/۱٢
 

بررسی و رتبه بندی عوامل ایجاد کننده ریسک های اقتصادی در شرکت های ایرانی به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

مورد کاوی: شرکت های کوچک و متوسط در سطح استان تهران

بابک نعمتی

کارشناسی ارشد MBA (استراتژی) دانشگاه پیام نور

نگار اسکندری

کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه پردیس کیش

 

چکیده

  این پژوهش از نظر روش در زمره تحقیقات کمی - کیفی است، زیرا به طور ویژه بر روی شرکت های کوچک و متوسط سطح استان تهران  تمرکز کرده و عناصر و متغیرهای پژوهش و نحوه ارتباط میان آنان را در چارچوب مشخص توصیف نموده است. و همچنینی جهت رتبه بندی متغیرهای پژوهش از روش تحلیل سلسله مراتبی استفاده می شود. منبع شناسایی شرکت‌های کوچک و متوسط، سازمان ثبت شرکت ها در سطح استان تهران  است که بر این اساس تعداد این شرکت‌ها به 115 شرکت می‌رسد. با توجه به این تعداد و همچنین پراکندگی این شرکت‌ها در سطح استان تهران، با استفاده از روش چندمرحله‌ای از این شرکت‌ها نمونه‌گیری به عمل آمد. به این صورت که ابتدا شرکت‌ها بر اساس شهرستانی که دفتر مرکزی آن‌ها در آن مستقر بود به خوشه‌های مختلف تقسیم شدند که از بین آن‌ها شهر تهران به عنوان نمونه انتخاب شد. در داخل شهر تهران 39 شرکت، به عنوان نمونه‌ی نهایی انتخاب شدند و پرسشنامه تحقیق در میان 98 نفر از کارشناسان و متخصصان مالی این شرکت ها توزیع گردید. براساس تحلیل های صورت گرفته ریسک هزینه های تامین مالی با میانگین  وزن0.500791  ، ریسک های اعتباری با نمره 0.251337  ، ریسک های نقدینگی 0.146365 ، ریسک های تورم 0.075284 ، ریسک های تغییرات نرخ ارز 0.026224 در اولویت های اول تا ششم قرار گرفته اند.


مقدمه

 یکی دیگر از شاخه های مدیریت که در دهه های اخیر جایگاه با اهمیتی در نظام مدیریت به دست آورده مدیریت ریسک است. هر چند هر یک از مدیران در دامنه و قلمرو تخصص معینی فعالیت می کنند، لیکن مسئولیت اساسی و مشترک کلیه مدیران نیل به هدفهای سازمان از طریق استفاده مؤثر از منابع مالی و انسانی است . مدیران ارشد بر اساس شناخت محیط کلان، محیط صنعت و آگاهی از توانائی های مالی و انسانی مؤسسه خود،راههای مختلف دستیابی به هدفها را بررسی می کنند و از میان آنها راه یا راههای مناسب تر را بر می گزینند (آسوده، محمد، 1373).

هر چند هر یک از مدیران در دامنه و قلمرو تخصص معینی فعالیت می کنند، لیکن مسئولیت اساسی و مشترک کلیه مدیران نیل به هدفهای سازمان از طریق استفاده مؤثر از منابع مالی و انسانی است . مدیران ارشد بر اساس شناخت محیط کلان، محیط صنعت و آگاهی از توانائی های مالی و انسانی مؤسسه خود،راههای مختلف دستیابی به هدفها را بررسی می کنند و از میان آنها راه یا راههای مناسب تر را بر می گزینند (رازمایکل[1]،2001: 9) راههای انتخاب شده در صورتی سازمان را در جهت نیل به هدف ها هدایت خواهد کرد که منابع لازم فراهم و از آنها به نحو کارا و اثر بخشی استفاده شود و چنین استفاده مطلوبی از منابع و دارائی ها تنها در صورتی ممکن خواهدبود،که آنها را به صورتی سازماندهی شده در مقابل خطرات تهدید کننده به خوبی محافظت کنیم (بلک و ایدلشین[2] ، 1997: 23).

برای تشریح وظیفه مدیران ریسک، لازم است به این نکته توجه شود که حسن اجرای وظایف مدیران در گرو استفاده مؤثر از منابع مالی و انسانی است و شرط اساسی لازم برای بکارگیری مطلوب منابع، محافظت از دارائی ها در مقابل عواملی است که موجودیت و بازدهی آنها را به مخاطره می اندازد .عواملی که وضعیت حال و آینده دارائی ها،شامل افراد، دارائی های مشهود و نامشهود و همچنین درآمد شرکت را به مخاطره می اندازد اصطلاحاً ریسک نامیده می شود (ریموند پی نوو ،جهانبانی، علی و پارسائیان، 1374).

اما مدیریت ریسک یک چالش مهم و اساسی برای بسیاری از شرکت های کوچک و متوسط می باشد. در مقابل با شرکت های بزرگتر، اغلب با کاهش منابع ضروری از قبیل نیروی انسانی، اطلاعات و حتی دانش لازم جهت اجرای استاندارد های لازم برای مدیریت ریسک مواجه هستند. در نتیجه بسیاری از شرکت های کوچک تحلیل های مهمی را از ریسک و یا حتی تعریف درستی ار ریسک برای سازمان خود ندارند. و خمچنین کمبود منابع در مورد روش های مدیریت ریسک در شرکت های کوچک و متوسط نیز مزید علت شده است (هنسل[3]، 2008: 48). اگرچه تاثیرات اجتماعی و اقتصادی نیز مهم هستند و ابعاد آنها در سازمان های بزرگتر متفاوت است، پژوهش های متعددی در این زمبینه نیز صورت گرفته است (ویکری[4]، 2006: 446).  دو چالش چالش بسیار مهمی که شرکت های کوچک و متوسط در مدیریت ریسک با آن مواجه هستند شامل:

1-     شرکت های کوچک و متوسط در بسیاری از فریند ها و خصوصیات از شرکت های بزرگ متفاوت هستند.

2-     تحقیقاتی که تا کنون صورت گرفته، بر روی مدیریت ریسک در شرکت های کوچک و متوسط تمرکز آن چنانی نداشته اند.

تئوری فرایند های مدیریت ریسک قابل کاربرد برای شرکت های کوچک و متوسط نیست. با تمرکز بر شرکت های کوچک و متوسط در استان تهران و ریسک های اقتصادی آنها این پژوهش به دنبال تبدیل تئوری های موجود در زمینه ریسک های اقتصادی به اجرا برای شرکت های کوچک و متوسط می باشد که در همین راستا به دنبال پاسخگویی به سوالات ذیل می باشد:

سوالات اصلی

-         اجزای تشکیل دهنده ریسک های اقتصادی در شرکت های کوچک و متوسط کدامند؟

-         هر یک از اجزای ریسک های اقتصادی در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران در چه جایگاهی قرار دارند؟

 

سوالات فرعی

-         وزن ریسک های مربوط به هزینه های تامین مالی از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

-         وزن ریسک های مربوط به اوراق قرضه و اعتباری در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

-         وزن ریسک های مربوط به نقدینگی در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

-         وزن ریسک های مربوط به تورم در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

-         وزن ریسک های مربوط به تغییرات نرخ ارز در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

مبانی نظری

-         تعریف ریسک

برای واژه ریسک در منابع مختلف ، تعاریفی گوناگون ارائه شده است، که البته همگی در بر گیرنده مفهومی واحد هستند. در زیر به برخی از این تعاریف اشاره می شود:

 “ریسک عبارت است از انحراف در پیشامدهایی که می توانند در طول یک دوره مشخص ،در یک موقعیت معین اتفاق بیافتند".  (سی آرتور ویلیامز،جی آر-ریچاردام هینز، داور ونوس،ججت اله گودرزی1382) این تعریف به این معناست که ؛ چنانچه تنها یک پیشامد ممکن باشد ، انحراف و ریسک صفر است و به عبارت دیگر در این صورت احتمالی وجود ندارد و آینده کاملا قابل پیش بینی است. در جایی دیگر ریسک به صورت زیر تعریف شده است:

ریسک عبارت است از هر چیزی که مانع از رسیدن سازمان به اهدافش باشد و یا توان سازمان را در این راه بکاهد که ممکن است به یکی از صور زیر باشد:

1        رخداد یک فاجعه یا اتفاق بد

2        عدم وقوع مسائل آنطور که مورد انتظار است.

3        عدم وقوع اتفاقات و مسائل خوب[5]

تعریف دیگری از ریسک به صورت زیر بیان شده است:

ریسک در معنای عام عبارت است از تاثیر منفی ناشی از یک آسیب پذیری  با در نظر گرفتن ”احتمال“ وقوع و ”اثر“ آن در فرایندهای یک سیستم. برای محاسبه" احتمال" یک رویداد ،(مثلا در یک سیستم فناوری اطلاعات) ، آسیب پذیری های موجود و بالقوه سیستم و کنترلهای اعمال شده در سیستم مورد تحلیل و ارزیابی قرار می گیرند. همچنین "اثر" ، اشاره به میزان بزرگی خسارت و ضرروارده دارد که بسته به حساسیت ، دقت و اهمیت اجزاء سیستم و داده ها می باشد (استون برنر، گوگان، فرینگا، 2002 [6]).

و در نهایت تعبیری کلی از ریسک اینگونه عنوان شده است:

  "امکان وقوع یک خسارت و زیان اعم از مالی و غیر مالی در نتیجه انجام یک کار.”

-          مدیریت ریسک

برای مدیریت ریسک نیز مانند واژه ریسک ، تعاریفی ارائه شده است که البته همه در بر گیرنده مفهومی یکسان هستند و تمرکز روی فرایند مدیریت ریسک دارند و ما گذری بر مهمترین آنها خواهیم داشت :

مدیریت ریسک فر آیند شناسائی ریسک ، کاهش آن تا سطحی قابل قبول و در نهایت ارزیابی نتایج روی سیستم است (استون برنر، گوگان، فرینگا، 2002)

ویلیامز و هینز،مدیریت ریسک را به صورت زیر تعریف می کنند:

مدیریت ریسک ، فرایند شناسائی ،ارزیابی و کنترل ریسکهای اتفاقی با لقوه ای است که مشخصا پیامدهای ممکن آن خسارت یا عدم تغییر در وضع موجود می باشد. مدیریت ریسک ، ریسکها را به وسیله کنترل آنها و تامین مالی خسارت هایی که به رغم تلاشهای کنترل خسارت ، اتفاق افتاده اند ،اداره می کند. (سی آرتور ویلیامز،جی آر-ریچاردام هینز، داور ونوس،ججت اله گودرزی1382).

-         ریسک مالی

ریسک مالی، ریسک‌های مرتبط با زیان‌های محتمل در بازارهای مالی، مثلاً تغییر در نرخ بهره یا نرخ ارز است. ریسک مالی خود به انواع متنوعی از ریسک‌ها تقسیم می‌شود [7].

-         شرکت های کوچک و متوسط

در قرن بیست و یکم، شرکت­های کوچک و متوسط یا SMEها به­عنوان موتور توسعه­ی اقتصادی کشورهای در حال توسعه، منشاء اصلی اشتغال مولد و تمهید محیط کارآفرینی ،تسریع درخلاقیت و نوآوری و گشایش فرصتهای تجاری نوین محسوب می­شوند. لازمه­ی ایفای نقش SME ها در کشورهای در حال گذار ،تحولات زیر بنایی در سطوح مختلف سلسله­مراتبی سیاست­گذاری و اجرایی بترتیب شامل سطح راهبردی ، سطح ساختاری و سطح حمایت از شرکت­ها برای رفع موانع فراروی SME ها می­باشد. (طالبی, محمدی, & رحیمی, 1386) شرکت­ تازه­تأسیس تکنولوژی محور کسب­وکاری شخصی و مستقل با سنی کمتر از 25 سال است ،که بر پایه­ی بهره­گیری از یک اختراع یا نوآوری تکنولوژیکی بنا شده است که دارای ریسک تکنولوژیکی قابل توجهی است. طی دهه­های گذشته ،شرکت­های کوچک و متوسط به­ طور عام و شرکت­های تازه­تأسیس تکنولوژی محور به ­طور خاص ،مورد توجه محققان و سیاستگذاران بوده­اند (لینچ، نرلینگر[8]، 1998).

پیشینه پژوهش

سوابق تحقیقاتی داخل کشور

  • در مقاله ای با عنوان" دانش مدیریت برای مدیریت ریسک"  تجربیات مجارستانی ها را در مدیریت ریسک و تحصیلات بیمه ارائه می دهد. آنها از طریق یک سیستم جامع مدیریت ریسک بحران و با ابزار آموزشی، داده ها و اطلاعات بیمه گر را به اطلاعات مورد نیاز دولت های محلی متصل می سازند (عباس نژاد، 1378).
  • پژوهشی دیگر با عنوان " استراتژی مالی مناسب جهت مدیریت ریسک کل به هنگام بروز هنگام بروز رکود مالی" در این مقاله به تعریف و معرفی انواع استراتژی های مالی پرداخته شده است. تمرکز این مقاله بر روی چگونگی مدیریت شرکت و اتخاذ استراتژی های مناسب بهنگام رکود اقتصادی و ورود شرکت ها به مرحله اضطرار مالی و افزایش ریسک کل است. بدین منظور شرایط رکود اقتصادی و اضطرار مالی توضیح داده شده است و استراتژی های مناسب در این مرحله مورد بررسی قرار گرفته است. سپس استراتژی های مالی و واقعی برای اجتناب از ورود شرکت هابه مرحله اضطرار مالی ارائه گردیده است. در پایان نکاتی در مورد استفاده از استراتژی های متفاوت مالی و واقعی جهت عنوان گردید (موسوی، وثوق، 1386).
  • مقاله ای با عنوان "بررسی وضعیت مدیریت ریسک در صنعت ساخت کشور" علاوه بر توصیف چگونگی و میزان کاربرد مدیریت ریسک در صنعت ساخت کشور، می تواند به عنوان مبنایی جهت مطالعات مدیریت ریسک میان صنعت ساخت کشورهای مختلف و یا میان صنایع گوناگون کشور مورد استفاده قرار گیرد (حاج باقری، صادقی، 1389) .
  • مقاله ای با عنوان "دانش مدیریت برای مدیریت ریسک" تجربه مجارستانی ها را در مدیریت ریسک و تحصیلات بیمه ارائه می دهد. آنها از طریق یک سیستم جامع مدیریت ریسک بحران و با ابزار آموزشی، داده ها و اطلاعات بیمه گر را به اطلاعات مورد نیاز دولت های محلی متصل می سازند ( عباس نژاد،نوشین، 1388) .
  • در پژوهشی با عنوان "مدیریت ریسک در بانکداری بدون ربا" مدیریت ریسک در بانکداری اسلامی را مستلزم شناخت مبانی مدیریت ریسک در بانکداری سنتی و شناخت کافی از فرهنگ غنی و رفتارهای اسلامی در زمینه معاملات و قراردادهای اسلامی میباشد. لذا در این  مقاله سعی شده است به معرفی انواع ریسک و مدیریت آن در مفهوم کلی و سپس در ارتباط با بانکداری اسلامی پرداخته شود (محرابی، 1386).

 

 

سوابق تحقیقاتی خارج از کشور

  • در مقاله ای با عنوان" مدیریت ریسک مالی در عمل" در این پژوهش اقدام به جمع آوری نظرات و دید گاه های مدیران مالی در خصوص شناسایی ابزار های مدیریت مالی و شناسایی ریسک های مالی پرداخته است که در فصل دوم پایان نامه می توان از این مقاله استفاده بیشتری برد (گودهارت، کراکت، کان، 2005).
  • در مقاله ای با عنوان "برآورد ریسک در مدیریت مالی" هدف از این مقاله بررسی دقت مدلهای رایج پویا و تعیین میزان خطای برآورد ساخت و اطمینان مورد انتظار (ES) است. یک چالش کلیدی در ساخت فاصله اطمینان مناسب ناشی از پویایی واریانس شرطی به طور معمول در بازده سوداگرانه است.این مقاله به ما نشان می دهد با روش resampling که حساب برای پارامتر برآورد خطا در مدل پویا از واریانس پرتفویباید استفاده شود (کریستوفرسن، گونچالوز[9]، 2004).
  • در مقاله ای دیگر با عنوان " ریاضیات در مدیریت ریسک مالی" در این مقاله با مروری بر مدل های ریاضی و روش های مورد استفاده در مدیریت ریسک مالی، بر ریسک اعتباری متمرکز می باشد. در ابتدای مقاله با معرفی مختصر توضیح می دهد که مسائل ریاضی در مدیریت ریسک ناشی از مجموعه ای از وام ها است.ادامه این مقاله با مروری رسمی از مدل های مدیریت ریسک اعتباری و روش های بدیهی برای اندازه گیری ریسک یک بخش در مدل های ریسک اعتباری پویا استفاده می شود که در قیمت های پایین و مشتقات اعتباری بسیار مورد توجه است. همچنین از تکنیک های ریاضی در نظریه احتمال، آمار، تجزیه و تحلیل محدب و نظریه فرایند تصادفی استفاده می شود(ارنست، فری، کالکبرنر، لودگر، 2007 [10]).
  • در پژوهشی با عنوان" مدیریت ریسک مالی در برنامه ریزی عملیات پالایشگاهی" مدل مورد استفاده در این مقاله متعلق به شرکت نفتی  Bangchak ، تایلند می باشد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که مدل تصادفی می تواند یک راه حل با سود مورد انتظار بالاتر و ریسک پایین تر از موارد پیشنهاد شده توسط مدل قطعی را نشان می دهد (پونگساکی،رانگسونگویت،سایموند، باگاجویچ، 2005 [11]).

روش تحقیق

الف- این پژوهش از نظر هدف، از نوع تحقیقات کاربردی است .

ب- این پژوهش از نظر مکانی از نوع تحقیقات میدانی است، زیرا داده های تحقیق درچارچوب جامعه و یا نمونه آماری با حضور آنها و با استفاده از ابزار پرسشنامه گردآوری شده است.

ج- این پژوهش از نظر روش در زمره تحقیقات کمی - کیفی است، زیرا به طور ویژه بر روی شرکت های کوچک و متوسط سطح استان تهران  تمرکز کرده و عناصر و متغیرهای پژوهش و نحوه ارتباط میان آنان را در چارچوب مشخص توصیف نموده است. و همچنینی جهت رتبه بندی متغیرهای پژوهش از روش تحلیل سلسله مراتبی استفاده می شود.

        در این تحقیق برای تعیین مؤلفه های مناسب و موردنظر ریسک های اقتصادی برا ی شرکت های کوچک و متوسط استفاده گردیده است. برای جمع آوری اطلاعات اولیه موردنیاز در باب مدیریت ریسک مالی از پرسشنامه استفاده شده است و برای اطلاعات ثانویه تحقیق، عموماً از طریق مطالعات کتابخانه ای (کتب، مقالات و پایان نامه ها) اطلاعات لازم کسب شده است.     پرسشنامه این تحقیق شامل 45 سؤال بسته چند گزینه ای می باشد. در این پرسشنامه همچنین از پاسخ دهندگان یک سری اطلاعات جمعیت شناختی نیز خواسته شده است. سؤالات بسته همگی5 گزینه ای بوده و بر اساس روش رتبه بندی تحلیل سلسله مراتبی از 1 تا 9 قابل امتیاز دهی می باشد

نحوه چیدمان سؤالات بدین صورت تقسیم بندی گردیده است:

درابتدا مؤلفه های متغیر مستقل ریسک های هزینه های تامین مالی در قالب9  سؤال اول پرسشنامه ( سؤالهای1 تا 9) آورده شده است. در واقع این سؤالات برای بررسی سوال  فرعی اول یعنی" از دیدگاه مدیران ریسک هزینه های تامین مالی در شرکت های کوچک و متوسط از میزان ریسک بالایی برخوردار هستند. " آورده شده است.

      در 5 سؤال بعدی (10 تا 14) پرسشنامه به بررسی سوال فرعی دوم تحقیق یعنی" ازدیدگاه مدیران استفاده از اوراق قرضه و اعتباری در شرکت های کوچک و متوسط بیشترین میزان ریسک را دربردارد." می پردازد. این سؤالات به شناسایی رسک های اعتباری و میزان اهمیت آنها در شرکت های کوچک و متوسط را اندازه گیری می نمایند.

     در12 سؤال بعدی پرسشنامه (15 تا 26) سوال  سوم یعنی "از دیدگاه مدیران تغییرات مربوط به نقدینگی در شرکت های کوچک و متوسط ریسک بالایی را دربردارد." مورد بررسی قرار می گیرد.

     در4 سؤال بعدی پرسشنامه (27 تا 30) سوال فرعی چهارم یعنی " از دیدگاه مدیران تغییرات مربوط به تورم در شرکت های کوچک و متوسط ریسک بالایی را در بردارد." مورد بررسی قرار می گیرد.

     در15سؤال بعدی پرسشنامه (31 تا 45) سوال فرعی پنجم یعنی "  از دیدگاه مدیران تغییرات تغییرات نرخ ارز در شرکت های کوچک و متوسط بیشترین میزان ریسک بر شرکت تحمیل می نماید " مورد بررسی قرار می گیرد.

جدول1: تفکیک سوالات پرسشنامه به سؤالات تحقیق

سوالات پژوهش

شماره سؤالات پرسشنامه

سوال اول

سوال دوم

سوال سوم

سوال چهارم

سوال پنجم

1و2و3و4وو5و6و7و8و9

10و11و12و13و14

15و16و17و18و19و20و21و22و23و24و25و26

27و28و29و30

31و32و33و34و35و36و37و38و39و40و41و42و43و44و45

 

     در این تحقیق از روش نمونه گیری سرشماری ساده استفاده شده است. بدین صورت که از بین مدیران مالی و عالی شرکت های کوچک و متوسط ، تعداد 115نفر انتخاب شده است که 93 پرسشنامه برگشت داده شده است. 

 

تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها

همان طوری که در جدول1-4 مشاهده می شود، از 93 نفر اعضای نمونه انتخابی، 89 نفر (معادل95درصد)، مرد و 4 نفر (معادل5 درصد)، زن می باشند. بیشترین تعداد پاسخ دهندگان، مرد می باشند. در این تحقیق برای اعضای نمونه آماری ، چهار محدوده سنی (کمتر از20 سال، 30-20 سال، 40-30سال و 40 سال و بالاتر)، در نظر گرفته شده بود. همان طوریکه در جدول مشاهده می کنید، بیشترین فراوانی اعضای نمونه در محدوده سنی40-30 سال قرار دارند. در این تحقیق برای اعضای نمونه تصادفی انتخاب شده از مشتریان، 4 محدوده در ارتباط با سطح تحصیلات (فوق دیپلم و پایین تر، لیسانس، فوق لیسانس و دکتری)، در نظر گرفته شده بود که بیشترین میزان پاسخ دهندگان مربوط به دارندگان مدرک لیسانس می باشد. در این تحقیق برای اعضای نمونه انتخاب شده از مدیران مالی، مدیران عالی 4 محدوده در ارتباط با سابقه شغلی (کمتر از 5-1 سال، 10-5 سال، 15-10 سال و 15سال به بالا)، در نظر گرفته شده بود. و همانطور که مشاهده می فرمایید بیشترین میزان پاسخ دهندگان مربوط به افرادی می باشد که دارای سابقه شغلی 5 تا 10 سال می باشند.

 

جدول2: توزیع آماری جنسیت، سن، تحصیلات و سابقه شغلی اعضای نمونه انتخابی(پاسخ دهندگان)

 

جنسیت

مرد

زن

95%

5%

سن

کمتر از20 سال

30-20 سال

40 -30 سال

40 سال و بالاتر

0

16%

44%

40%

تحصیلات

فوق دیپلم و پایین تر

لیسانس

فوق لیسانس

دکتری

4%

56%

34%

6%

سابقه شغلی

کمتر از 1 سال

1-5 سال

5-10 سال

10 سال بالاتر

0

24%

58%

18%

 

 

تجزیه و تحلیل داده ها به روش AHP

پس از توزیع و جمع آوری پرسشنامه ها، باید اولویت ریسک های اقتصادی برای معیارهای سطح یک سلسله‌مراتب تصمیم مشخص شود. اولویت این ریسک ها از طریق ضرب‌کردن ضرایب اولویت نرمال‌شده هر کدام از روش‌ها در ضرایب زیرفاکتور های ریسک مالی متناظر آن‌ها مشخص می‌شود. جداول زیر، اولویت ریسک های اقتصادی را برای انواع زیرفاکتور های ریسک مالی نشان می‌دهد. از آن‌جا که نتایج این جداول پاسخ سوالات تحقیق را نشان می‌دهد، ابتدا سوال تحقیق آورده شده، پس از آن جدول مربوطه و پاسخ سوال مورد نظر نقل خواهد شد:

-         سوال اصلی اول: اجزای تشکیل دهنده ریسک های اقتصادی در شرکت های کوچک و متوسط کدامند؟

پس از مطالعه و بررسی در ادبیات جهانی و استخراج شاخص های ریسک اقتصادی در شرکت های کوچک و متوسط جدول زیر نشان دهنده انواع ریسک های مالی و زیر فاکتور های متناظرآن در شرکت های کوچک و متوسط سطح استان تهران می باشد:

براساس مطالعات گذشته و تکمیل پرسشنامه توسط خبرگان جدول ذیل گرد اوری گردید:

جدول 4-14- ریسک های اقتصادی و زیر فاکتور های مرتبط با آن

ردیف

شاخص سوالات پژوهش

متغیرهای پژوهش

منبع

1

ریسک هزینه های تامین مالی

ریسک سود هر سهم

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

2

ریسک سود تقسیمی هر سهم

Christoffersen, P. (2003).

3

ریسک صنعت

McNeil, A., and Frey, R. (2000)

4

ریسک بدهی در ساختار مالی

Frey, R. & Runggaldier, W. (2006)

5

ریسک تعداد موسسات بالقوه وام دهنده

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

6

ریسک نرخ ارز

Christoffersen, P. (2003).

7

ریسک تغییر در ریسک کشوری و ساختار اقتصادی

McNeil, A., and Frey, R. (2000)

8

ریسک رکودی یا رونقی بودن بازار سرمایه

McNeil, A., Frey, R. & Embrechts, P. (2005)

9

ریسک افزایش نرخ سود علی الحساب سود سپرده های بانکی

Theodossiou, P. (1998)

10

ریسک های اعتباری

ریسک عدم  توان پرداخت وام

Backus, D., Foresi, S. Li, K., and Wu, L. (1997)

11

ریسک عدم توان پرداخت بهره وام

Frey, R. & Runggaldier, W. (2006)

12

ریسک سیکل های موجود در صنعت

Christoffersen, P. (2003).

13

ریسک وضعیت وام گیرنده

Frey, R. & Runggaldier, W. (2006)

14

ریسک مربوط به صنعت

Frey, R. & Runggaldier, W. (2006)

15

ریسک های نقدینگی

ریسک درآمد حاصل از سرمایه گذاری و مشارکتها

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

16

ریسک تورم

Theodossiou, P. (1998)

17

ریسک هزینه های اداری و تشکیلاتی

McNeil, A., Frey, R. & Embrechts, P. (2005)

18

ریسک هزینه های مالیات

Theodossiou, P. (1998)

19

ریسک هزینه مطالبات مشکوک الوصول

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

20

ریسک سود )زیان( قبل از کسر مالیات

Theodossiou, P. (1998)

21

ریسک عدم توانایی اجرای تعهدهای مالی کوتاه مدت

McNeil, A., Frey, R. & Embrechts, P. (2005)

22

ریسک عدم توان تأمین منابع مالی کوتاه مدت در هنگام نیاز

Christoffersen, P. (2003).

23

ریسک عدم توان تأمین مالی کوتا ه مدت با هزینه های مقرون به صرفه

Theodossiou, P. (1998)

24

ریسک تفاوت بین زمان رسیدن سفارش خرید و سفارش فروش در بازار؛

McNeil, A., and Frey, R. (2000)

25

ریسک وجود قوانین مشخص در معامله کالا یا خدمات

Christoffersen, P. (2003).

26

ریسک وجود تقاضای بسیار کم برای کالا یا خدمات

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

27

ریسک های تورم

ریسک قیمت مصرف کننده

Theodossiou, P. (1998)

28

ریسک قیمت تولید کننده

McNeil, A., Frey, R. & Embrechts, P. (2005)

29

ریسک تولید ناخالص داخلی

Theodossiou, P. (1998)

30

ریسک نرخ ارز

Backus, D., Foresi, S. Li, K., and Wu, L. (1997)

31

ریسک تغییرات نرخ ارز

ریسک استقلال صادرات از واردات

Theodossiou, P. (1998)

32

ریسک ثبات سطح قیمت ها، تولید و ظرفیت تولیدی

Christoffersen, P. (2003).

33

ریسک ثبات شرایط پولی )نرخ بهره(

Theodossiou, P. (1998)

34

ریسک وجود برابری قدرت خرید

Theodossiou, P. (1998)

35

ریسک تحرک کامل کالا و دارایی

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

36

ریسک ثبات سطح قیمت ها

Theodossiou, P. (1998)

37

ریسک عدم وجود اشتغال کامل

McNeil, A., and Frey, R. (2000)

38

ریسک درجه نااطمینانی موجود در فرایندهای کلان اقتصادی

Theodossiou, P. (1998)

39

ریسک توانایی بنگاه در مدت دار کردن پرداختها و استفاده از نرخهای ارز توافقی

Frey, R. & Runggaldier, W. (2006)

40

ریسک بالا بودن هزینه تعدیل برای فروش بیشتر محصولات صادراتی

Andreev, A., and Kanto, A. (2004)

41

ریسک تجارت بین صنعتی

McNeil, A., Frey, R. & Embrechts, P. (2005)

42

ریسک بالا بودن درجه تمرکز بازار

Theodossiou, P. (1998)

43

ریسک بالا بودن درجه جانشینی کالاها

McNeil, A., and Frey, R. (2000)

44

ریسک متعدد بودن تولید کنندگان خارجی

Theodossiou, P. (1998)

45

ریسک قابلیت بنگاه در تولید کالا در مناطق جغرافیایی متعدد

Backus, D., Foresi, S. Li, K., and Wu, L. (1997)

 

-         سوال فرعی اول: وزن ریسک های مربوط به تامین هزینه های مالی از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

همانطور که از سوال دوم پژوهش مشخص می باشد در این سوال به متغیر ریسک های تامین هزینه های مالی اشاره گردیده شده است که وزن نهایی فاکتور های ریسک تامین هزینه های مالی پس از محاسبه در جدول ذیل قابل مشاهده می باشد:

 

جدول 4-15- اوزان نهایی فاکتورهای ریسک تامین هزینه های مالی بر اساس روش AHP

اوزان فاکتور های سطح اول

زیرفاکتور های سطح دوم

اوزان زیرفاکتور های سطح دوم

وزن نهایی فاکتور های ریسک

ریسک های هزینه های مالی

0.500791

ریسک سود هر سهم

0.332333

0.166429375

ریسک سود تقسیمی هر سهم

0.183

0.091644753

ریسک صنعت

0.128344

0.06427352

ریسک بدهی در ساختار مالی

0.106722

0.053445417

ریسک تعداد موسسات بالقوه وام دهنده

0.8037

0.402485727

ریسک نرخ ارز

0.5379

0.269375479

ریسک تغییر در ریسک کشوری و ساختار اقتصادی

0.3956

0.19811292

ریسک رکودی یا رونقی بودن بازار سرمایه

0.276

0.138218316

ریسک افزایش نرخ سود علی الحساب سود سپرده های بانکی

0.3256

0.16305755

 

 

 

 

-         سوال فرعی دوم: وزن ریسک های مربوط به اوراق قرضه و اعتباری در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

همانطور که از سوال دوم پژوهش مشخص می باشد در این سوال به متغیر ریسک های اعتباری اشاره گردیده شده است که وزن نهایی فاکتور های ریسک اعتباری پس از محاسبه در جدول ذیل قابل مشاهده می باشد:

جدول 4-16- اوزان نهایی فاکتورهای ریسک های اعتباری

 

اوزان فاکتور های سطح اول

زیرفاکتور های سطح دوم

اوزان زیرفاکتور های سطح دوم

وزن نهایی فاکتور های ریسک

ریسک های اعتباری

0.251337

 

ریسک عدم  توان پرداخت وام

0.517

0.129941229

ریسک عدم توان پرداخت بهره وام

0.2188

0.054992536

ریسک سیکل های موجود در صنعت

0.13584

0.034141618

ریسک وضعیت وام گیرنده

0.0871

0.021891453

ریسک مربوط به صنعت

0.03914

0.00983733

 

 

 

-         سوال فرعی سوم: وزن ریسک های مربوط به نقدینگی در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

همانطور که از سوال چهارم پژوهش مشخص می باشد در این سوال به متغیر ریسک های نقدینگی اشاره گردیده شده است که وزن نهایی فاکتور های ریسک نقدینگی پس از محاسبه در جدول ذیل قابل مشاهده می باشد:

جدول 4-17- اوزان نهایی فاکتورهای ریسک های نقدینگی

 

اوزان فاکتور های سطح اول

زیرفاکتور های سطح دوم

اوزان زیرفاکتور های سطح دوم

وزن نهایی فاکتور های ریسک

ریسک های نقدینگی

0.146365

ریسک درآمد حاصل از سرمایه گذاری و مشارکتها

0.236502

0.034615615

ریسک تورم

0.160998

0.023564472

ریسک هزینه های اداری و تشکیلاتی

0.134666

0.019710389

ریسک هزینه های مالیات

0.102108

0.014945037

ریسک هزینه مطالبات مشکوک الوصول

0.085572

0.012524746

ریسک سود )زیان( قبل از کسر مالیات

0.083786

0.012263338

ریسک عدم توانایی اجرای تعهدهای مالی کوتاه مدت

0.056149

0.008218248

ریسک عدم توان تأمین منابع مالی کوتاه مدت در هنگام نیاز

0.043729

0.006400395

ریسک عدم توان تأمین مالی کوتا ه مدت با هزینه های مقرون به صرفه

0.034627

0.005068181

ریسک تفاوت بین زمان رسیدن سفارش خرید و سفارش فروش در بازار؛

0.02835

0.004149448

ریسک وجود قوانین مشخص در معامله کالا یا خدمات

0.022032

0.003224714

ریسک وجود تقاضای بسیار کم برای کالا یا خدمات

0.236502

0.034615615

 

 

 

 

-         سوال فرعی چهارم: وزن ریسک های مربوط به تورم در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

همانطور که از سوال پنجم پژوهش مشخص می باشد در این سوال به متغیر ریسک های تورم اشاره گردیده شده است که وزن نهایی فاکتور های ریسک تورم پس از محاسبه در جدول ذیل قابل مشاهده می باشد:

جدول 4-18- اوزان نهایی فاکتورهای ریسک های تورم

اوزان فاکتور های سطح اول

زیرفاکتور های سطح دوم

اوزان زیرفاکتور های سطح دوم

وزن نهایی فاکتور های ریسک

ریسک های تورم

0.075284

ریسک قیمت مصرف کننده

0.544168

0.040967144

ریسک قیمت تولید کننده

0.274471

0.020663275

ریسک تولید ناخالص داخلی

0.134518

0.010127053

ریسک نرخ ارز

0.046843

0.003526528

 

 

 

-         سوال فرعی پنجم: وزن ریسک های مربوط به تغییرات نرخ ارز در شرکت های کوچک و متوسط از دیدگاه مدیران چه میزان می باشد؟

همانطور که از سوال ششم پژوهش مشخص می باشد در این سوال به متغیر ریسک های تغییرات نرخ ارز اشاره گردیده شده است که وزن نهایی فاکتور های ریسک تغییرات نرخ ارز پس از محاسبه در جدول ذیل قابل مشاهده می باشد:

جدول 4-17- اوزان نهایی فاکتورهای ریسک های تغییرات نرخ ارز

اوزان فاکتور های سطح اول

زیرفاکتور های سطح دوم

اوزان زیرفاکتور های سطح دوم

وزن نهایی فاکتور های ریسک

ریسک تغییرات نرخ ارز

0.026224

ریسک استقلال صادرات از واردات

0.202619

0.005313481

ریسک ثبات سطح قیمت ها، تولید و ظرفیت تولیدی

0.15119

0.003964807

ریسک ثبات شرایط پولی )نرخ بهره(

0.12189

0.003196443

ریسک وجود برابری قدرت خرید

0.09936

0.002605617

ریسک تحرک کامل کالا و دارایی

0.081772

0.002144389

ریسک ثبات سطح قیمت ها

0.068363

0.001792751

ریسک عدم وجود اشتغال کامل

0.064682

0.001696221

ریسک درجه نااطمینانی موجود در فرایندهای کلان اقتصادی

0.046396

0.001216689

ریسک توانایی بنگاه در مدت دار کردن پرداختها و استفاده از نرخهای ارز توافقی

0.042426

0.001112579

ریسک بالا بودن هزینه تعدیل برای فروش بیشتر محصولات صادراتی

0.035464

0.000930008

ریسک تجارت بین صنعتی

0.028801

0.000755277

ریسک بالا بودن درجه تمرکز بازار

0.021025

0.00055136

ریسک بالا بودن درجه جانشینی کالاها

0.016539

0.000433719

ریسک متعدد بودن تولید کنندگان خارجی

0.012492

0.00032759

ریسک قابلیت بنگاه در تولید کالا در مناطق جغرافیایی متعدد

0.00698

0.000183044

 

 

 

 

نتیجه گیری

منبع شناسایی شرکت‌های کوچک و متوسط، سازمان ثبت شرکت ها در سطح استان تهران  است که بر اساس این تعداد این شرکت‌ها به 115 شرکت می‌رسد. با توجه به این تعداد و همچنین پراکندگی این شرکت‌ها در سطح استان تهران، با استفاده از روش چندمرحله‌ای از این شرکت‌ها نمونه‌گیری به عمل آمد. به این صورت که ابتدا شرکت‌ها بر اساس شهرستانی که دفتر مرکزی آن‌ها در آن مستقر بود به خوشه‌های مختلف تقسیم شدند که از بین آن‌ها شهر تهران به عنوان نمونه انتخاب شد. در داخل شهر تهران 39 شرکت بود به عنوان نمونه‌ی نهایی انتخاب شدند و پرسشنامه تحقیق در میان 98 نفر از کارشناسان و متخصصان مالی این شرکت ها توزیع گردید.

براساس تحلیل های صورت گرفته ریسک های تامین هزینه های مالی بامیانگین  وزن 0.500791  ریسک های اعتباری با نمره  0.251337 ، ریسک های نقدینگی 0.146365 ، ریسک های تورم 0.075284، ریسک های تغییرات نرخ ارز 0.026224  در اولویت های اول تا ششم قرار گرفته اند.

همچنین در مورد کلیه ریسک های تامیناقتصادی با توجه به نمودار زیر می توان اولویت های مورد نظر در این مورد را مشاهده نمود:

 

اولویت بندی ریسک های اقتصادی

اولویت ها

انواع ریسک های اقتصادی سطح دوم

اوزان

ریسک های اقتصادی

1

ریسک تعداد موسسات بالقوه وام دهنده

0.8037

ریسک هزینه های تامین مالی

2

ریسک نرخ ارز

0.5379

ریسک هزینه های تامین مالی

3

ریسک قیمت مصرف کننده

0.544168

ریسک های تورم

4

ریسک تغییر در ریسک کشوری و ساختار اقتصادی

0.3956

ریسک هزینه های تامین مالی

5

ریسک سود هر سهم

0.332333

ریسک هزینه های تامین مالی

6

ریسک افزایش نرخ سود علی الحساب سود سپرده های بانکی

0.3256

ریسک هزینه های تامین مالی

7

ریسک رکودی یا رونقی بودن بازار سرمایه

0.276

ریسک هزینه های تامین مالی

8

ریسک قیمت تولید کننده

0.274471

ریسک های تورم

9

ریسک درآمد حاصل از سرمایه گذاری و مشارکتها

0.236502

ریسک های نقدینگی

10

ریسک وجود تقاضای بسیار کم برای کالا یا خدمات

0.236502

ریسک های نقدینگی

11

ریسک عدم توان پرداخت بهره وام

0.2188

ریسک های اعتباری

12

ریسک استقلال صادرات از واردات

0.202619

ریسک تغییرات نرخ ارز

13

ریسک سود تقسیمی هر سهم

0.183

ریسک هزینه های تامین مالی

14

ریسک تورم

0.160998

ریسک های نقدینگی

15

ریسک ثبات سطح قیمت ها، تولید و ظرفیت تولیدی

0.15119

ریسک تغییرات نرخ ارز

16

ریسک سیکل های موجود در صنعت

0.13584

ریسک های اعتباری

17

ریسک هزینه های اداری و تشکیلاتی

0.134666

ریسک های نقدینگی

18

ریسک تولید ناخالص داخلی

0.134518

ریسک های تورم

19

ریسک صنعت

0.128344

ریسک هزینه های تامین مالی

20

ریسک ثبات شرایط پولی )نرخ بهره(

0.12189

ریسک تغییرات نرخ ارز

 

 

پیشنهادهای مبتنی بر سوالات پژوهشی

با توجه به نتایجی که از تحقیق حاضر حاصل گردید، در جهت شناسایی و بررسی ریسک های اقتصادی شرکت های کوچک و متوسط پیشهنادات زیر ارائه می گردد:

این پژوهش در سال 1391 با بهره گیری از نظر مدیران و متخصصان مالی که در شرکتهای کوچک و متوسط سطح استان تهران، به الویت بندی ریسک های مالی در این شرکت ها پرداخته است . بهرهگیری از چهارچوب معرفی شده در این پژوهش و

تکرار روش معرفی شده برای الویت بندی فاکتورهای ریسک در زمینه ای دیگر (فرضا در کشوری غیر از ایران و یا با تمرکز بر صنعت و یا سازمانی خاص و یا با بهره گیری از مدیران مالی در سازمانهایی در حوزه ریسک و مدیریت ریسک) و یا تکرار این پژوهش در سالهای آتی (صاحب نظر هستند صورت گرفته است ) و قیاس نتایج حاصل با نتایج این پژوهش خط مشی پژوهشی است که این تحقیق آغازگر آن محسوب می شود. بعلاوه استفاده از روشهایی غیر از روش تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی برای الویت بندی فاکتورهای ریسک مالی و مقایسه نتایج حاصل با نتایج این پژوهش از جمله حیطه های تحقیقاتی پیشنهادی این پژوهش است.

  • پیشنهاد اول: استفاده از روش هایی به غیر از روش تحلیل سلسله مراتبی جهت اولویت بندی فاکتور های ریسک پروژه
  • پیشنهاد دوم: ارائه چارچوب ها و مدل های جدید تر در حوزه مدیریت ریسک مالی
  • پیشنهاد سوم: بررسی ریسک های اقتصادی در سایر موسسات و سازمان ها از جمله موسسات دولنی و غیرانتفاعی

 

 

 

 

 

 

منابع و مآخذ:

  1. سی آرتور ویلیامز،جی آر-ریچاردام هینز، مدیریت ریسک، مترجمان: داور ونوس،ججت اله گودرزی، نشر نگاه دانش،1382 .
  1. ریموند پی نوو  ترجمه و اقتباس جهانبانی، علی و پارسائیان. علی، مدیریت مالی (جلد اول )، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، چاپ دوم، تهران، زمستان ١٣٧۴
  2. عباس نژاد،1376 ، دانش مدیریت برای مدیریت ریسک، تازه های جهان بیمه، شماره 176 و 177،

http://www.irc.ac.ir/articles/pdf/70023040.pdf

 

  1. حاج باقری، صادقی، 1389، بررسی وضیعت مدیریت ریسک در صنعت ساخت کشور، ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه http://www.iipmc.com/Portals/14/315.pdf

 

  1. عباس نژاد،نوشین، 1388، دانش مدیریت برای مدیریت ریسک (موضوع جدید، احساس راحتی در برابر تغییرات) نشریه: اقتصاد » تازه های جهان بیمه » مهر و آبان 1388 - شماره 136 و 137 صفحه 50-

53http://www.irc.ac.ir/articles/pdf/70023040.pdf

 

 

  1. Raz, T., Michael, E., Use and benefits of tools for project risk management, International Journal of Project Management, 19, 2001, 9-17.

 

  1. Belk, P. A. and Edelshian, D. J., (1997) Foreign exchange risk management-The Paradox, Managerial Finance, 23, 7, pp
  2. Goodhart, crockett, kohn, santomero, 2005, financial risk management in practice: the known, the unknown and the unknownable, Mercer Oliver Wyman
  3. Christoffersen, Gonçalves, 2004, Estimation Risk in Financial Risk Management, available at:http://www.christoffersen.com//CHRISTOP/research/cgdec302004.pdf
  4. Pongsakdi Arkadej, Rangsunvigit Pramoch, Siemanond Kitipat, Bagajewicz Miguel J,

2005,Financial risk management in the planning of refinery operations, Int. J. Production Economics 103 , 64–86

  1. Gary Stoneburner, Alice Goguen, and Alexis Feringa, 'Risk Management Guide for Information Technology Systems', National Institute of Standards and Technology, July, 2002. Available at:  http://www.csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-30/sp800-30.pdf
  2. Licht, G., & Nerlinger, G. (1998). New Technology-based Firms in Germany:ASurvey of the Recent Evidence. Research Policy 1005-1022.

 



[1] Raz, T., Michael

[2] Belk, P. A. and Edelshian, D. J

[3] Henschel

[4] Vickery

[6] Gary Stoneburner, Alice Goguen, and Alexis Feringa

[8] Licht & Nerlinger

[9] Christoffersen, Gonçalves

[10] Eberlein Ernst , Frey R¨udiger, Kalkbrener Michael, Overbeck Ludger

[11] Arkadej Pongsakdi, Pramoch Rangsunvigit, Kitipat Siemanond, Miguel J. Bagajewicz