آینده پژوهی و مدیریت آینده (Managing future)

این وبلاگ با هدف نشر مقالات علمی پژوهشی در زمینه های مدیریت و آینده پژوهی تشکیل شده است

 
آینده رسانه‎ها؛ رسانه‌های جدید در راهند!
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ٧:٠٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/٢۱
 

آینده رسانه‎ها؛ رسانه‌های جدید در راهند!

 

ایران‌صدا: امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یکی از بستر‌های نوین به سرعت در حال تاثیرگذاری بر زندگی بشر است. این تاثیر در همه وجوه اجتماعی دیده می‌شود. از آن جمله تاثیر شدید فناوری اطلاعات بر رسانه‌ها و اقتصاد است. در رسانه‌های جدید که مبتنی بر شبکه‌های رایانه‌ای است محیط کسب و کار در حال تبدیل به محیطی دیجیتالی است.

کارشناس/مهمان: مهندس بابک نعمتی,  

اما رسانه‌های دیروز، امروز و آینده


در تعریف خبر دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد، اما روشن است که خبر "تنها روایت ساده از رخدادها نیست". اگر روزگاری مردمان این سوی زمین پس از هفته‌ها از رخدادهای آن‌سوتر باخبر می‌شدند و حتی در همین کشور خودمان برخی شهرها دو روز بعد روزنامه‌ها را دریافت می‌کردند، اینک به لطف توسعه‌ی فناوری ارتباطی، سخن حتی بر سر به‌روزرسانی نیست که بر سر دقیقه و ثانیه است و رسانه‌هایی موفق‌ترند که فاصله‌ی مخاطب با وقایع پیرامونی را به دقیقه و ثانیه رسانده‌اند. بدین‌سان اگر رسانه‌ها، دیروز از گذشته می‌گفتند، امروز از"حال" سخن می‌گویند. اما آیا به‌راستی کارکرد رسانه صرفاً در انتشار خبر "حال و گذشته" و رقابت بر سر "روایت ساده از رخدادهاست"؟ شما نیز با من هم عقیده‎اید که چنین نیست.

با همه‌ی فراوانی مقالات در حوزه‌ی آینده‌پژوهی و با توجه به مقالات جدی درباره‌ی "آینده‌ی رسانه‌ها" به‌ویژه تغییرات تکنولوژیک و تعاملی رسانه در آینده، کمتر به مقوله‌ی "آینده در رسانه" پرداخته شده‌است. جا دارد رسانه‌ها این رویکرد را در عملکرد رسانه‌ای خود لحاظ کنند و تلاش نمایند با رویکردی تحلیلی، چشم‌انداز روشنی از آینده‌ی دور و نزدیک در اختیار مخاطب قرار دهند و البته مراقب باشند به دامن پیش‌بینی‌های وسوسه‌انگیز و یا پیش‌گویی‌های خیال‌انگیز نیفتند که البته آن نیز خود، مخاطبان فراوانی در عالم رسانه یافته‌است و هر روزه با حجم فراوانی از پیش‌بینی‌های سرگرم‌کننده، چنان که در بازی‌های فوتبال رایج است و آرزومندانه، چنان‌که شیوه‌ی فال‌گیران و رمالان و سیاست‌بازان است و یا پیش‌گویی‌های خیال‌پردازانه که تا مرز خرافه و دغل پیش می‌روند، مواجه هستیم. اما در سوی دیگر رسانه‌هایی هستند که تلاش دارند با تحلیل و فرآوری اطلاعات صحیح، بهره‌گیری دانش کارشناسان خبره و با واقع‌بینی به دقت و با کمترین خطا از زندگی روزمره‌ی مردم (مثلاً در عرصه‌هایی مانند نرخ سبد خانوار و ارز و خودرو و مسکن، در هفته‌ها و ماه‌ها و یک سال آینده تا نرخ رشد علمی و اقتصادی و جمعیت و بیماری‌ها و اعتیاد و جرم و ...در فرایند پنج‌ساله و ده‌ساله و مخصوصاً فناوری‌های آینده و کشفیات علمی که پیش‌بینی در آن محسوس‌تر است) تا فراز و نشیب‌های خیلی دور و بسیار نزدیک حوزه‌ی سیاسی و اجتماعی و تحولات جهانی، چشم‌‌انداز نزدیک به واقعی در اختیار مخاطب قرار می‌دهند و هر روزه در صدر و ذیل عناوین‌شان پیش‌بینی‌های قابل تامل از آینده به چشم می‌خورد. کافی است .

کارشناس: مهندس بابک نعمتی
سردبیر: دکتر مهدی مطهر نیا
تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر
گوینده : سارا عشفی نیا (کارشناس مجری)
گروه اجتماعی و اقتصادی
دوستان و مخاطبان برنامه باریخ می تواننداز طریق لینک زیر هم فایل مربوط به این برنامه را دانلود نمایند و هم می توانند به صورت آنلاین گوش فرادهند.

کلمه‌ی "predict, future, forecast " را به همراه موضوع مورد علاقه‌ی خود در اینترنت جست‌وجو کنید، آن‌گاه با هر دو نمونه‌ی این رسانه‌ها مواجه می‌شوید؛ "فروشندگان مسکن، نرخ فروش را برای سومین‌ماه کاهش دادند، به علت آن‌که موسسه ی "RMW " از کاهش تقاضای مسکن در انگلستان در سال 2012 میلادی خبر داد"، "نرخ برابری پوند با دلار در ماه‌های فوریه، مارس و آوریل 1.54 و 1.51، 1.46 و 1.42 پیش‌بینی می‌شود"، "انتظار می‌رود جمعیّت مسلمانان جهان با حدود 35 درصد افزایش در 20 سال آینده، از 1/6 میلیارد نفر در سال 2010 به 2200000000 نفر در سال 2030 برسد."، " تا سال 2019 بشر به فناوری رایانه‌ای دست خواهد یافت که در صورت جاسازی آن در بدن و مونیتور سیستم داخلی، تا 95 درصد بیماری‌ها در مراحل ابتدایی تشخیص داده خواهند شد"، "به‌رغم رقابتی نفس‌گیر... انتخابات آینده‌ی آمریکا را خواهد برد"، "دولت بریتانیا اعلام کرد که صدور ویزای کار پس از تحصیل برای فارغ‌التحصیلان خارجی رسماً از ماه آپریل منتفی خواهد شد"،"در پی سیاست‌ها ی اخیر اتحادیه‌ی اروپا و عربستان، کارشناسان سیاسی و استادان علوم بین‌الملل پیش‌بینی کردند..."، " بعد از بستن تنگه هرمز چه می‌شود؟!" و یا مثلاً (مثال‌ها واقعی نیست) "سرویس سیاسی ....در گفت‌وگو با تحلیل‌گران سیاسی و پس از ارزیابی نظرسنجی‌های دو موسسه‌ی معتبر، از تنزل شدید پایگاه سیاسی ....در سال آینده میلادی در کشور ... خبر داد" و "با همه‌ی گمانه‌زنی‌ها در مورد تمدید یا عدم تمدید حکم .... کارشناسان سیاسی ما بر این اعتقادند که با توجه به اوضاع داخلی و موازنه‌های سیاسی، احتمال تمدید تا حد زیادی در روزهای اخیر...شده‌است"، "کارشناسان اقتصادی و سیاسی پیش‌‌بینی می‌کنند تاثیرات متقابل تحریم نفت بر اقتصاد و سیاست خارجی ایران و اروپا در شش ماه آینده منجر به اتخاذ رویکرد ..."، "با توجه به روند فعلی نرخ پول ملی، کارشناسان اقتصادی موسسه‌ی پژوهشی .... به سرمایه‌گذاران حوزه‌ی خودرو و مسکن ...."، "با روند فعلی سیاسی در کشور .... پیش‌بینی می‌شود در پنج‌سال آینده ...".

اینها نمونه‌هایی از پیش‌بینی و پیش‌گویی‌های درست و غلطی است که هرروزه در رسانه‌ها ی جهان دیده می‌شود. از هواشناسی و نجوم و فناوری تا پیش‌بینی اقبال به محصولات صنعتی و هنری و ... تا نظرسنجی‌های ملی و منطقه‌ای که شهره‌اند. اگر این رسانه‌ها در پیش‌بینی‌ها و آینده‌بینی‌ها درست و مسئولانه عمل کنند، با چنین رسانه‌هایی مردم زندگی خود را تنظیم می‌کنند و آماده و آموخته و با تصویر روشن‌تری به سراغ آینده می‌روند و با تهدیدات و فرصت‌ها و پیشرفت‌ها و عقب‌ماندگی‌های پیش روی خود بیگانه نخواهند بود و کمتر دچار شوک‌های اضطراب‌آفرین و کمرشکن خواهند شد. این رسانه‌ها نه تنها واقعیت‌های لایه‌های زیرین جامعه و دنیای پیرامون را روایت خواهند کرد، بلکه با ارائه‌ی پیش‌بینی‌های صحیح و نزدیک به واقع، سیاست‌گذاران را از نتایج و تاثیرات حال و آینده‌ی عملکرد و سیاست‌های خود در عرصه‌های ملی و بین‌المللی ( چه خوب و چه بد) با خبر می‌کنند و برای تصمیم‌گیران نه در نقش ابزار و نه صرفاً نقش دماسنج اجتماعی و سیاسی، که نقش قطب‌نما را ایقا خواهند کرد. سیاست‌گذاران نیز با وفاداری به سیاست گردش آزاد اطلاعات، تا حد مقدور برنامه‌های آینده را با افکار عمومی در میان می‌گذارند تا موجب سرگردانی و حیرت مردم نشوند و اگر به پیش‌بینی‌های درست وقعی ننهادند مسئولیت می‌پذیرند و در افکار عمومی مورد مواخذه‌ی رسانه‌های آینده‌نگر خواهند بود. چه خرد چه کلان: اگر قرار است در کوچه و محله ساخت و سازی صورت پذیرد یا خیابانی تغییر مسیر یابد و یا رئیس مدرسه‌ای عوض شود، یا قوانین مهاجرت تغییر کند، یا مراودات با کشوری دستخوش تغییر شود، یا در حوزه‌ی سیاسی تغییری صورت پذیرد و یا نرخ پول ملی دستخوش چالش شود، یا بحرانی منطقه‌ای در شرف وقوع است و مانند آن...هر آن‌چه امور روزانه و زندگی و آینده‌ی مردم را از سطح محله تا بین‌الملل دچار تغییر محسوس خواهد کرد، باید با مردم در میان گذاشته شود .


هم‌چنین ،در این رویکرد رسانه دو آینده را مد نظر قرار می ‌هد؛آینده‌ی جاری و آینده‌ی مطلوب. رسانه‌ای که پایی در لایه‌های اجتماعی و پای دیگری در عرصه‌های تصمیم‌گیری دارد، به عنوان ظرفیتی تصمیم‌ساز، لاز م و ضروری است آینده‌ی مطلوب مخاطب را در فرایند تصمیم‌سازی، دست کم روایت کند، اگر نگوییم اعمال و هدایت کند. به زبان دیگر باید مردم را در فرایند اطلاع‌رسانی مشارکت داد و دیدگاه آنان را با مولفه‌های دیگر تلاقی داد و باور داشت این حق مردم است که آینده را بدانند، بسازند یا تغییر دهند. رسانه‌ی آینده‌نگر دانش‌بنیاد است و هرگز بر مبنای منافع سازمانی یا برون‌سازمانی آینده را تحریف نمی‌کند و به اصول علمی و اخلاقی وفادار می‌ماند. در اوضاع دشوار و گره‌های اجتماعی و سیاسی با راهبردهای علمی به سراغ مخاطب می‌آید و با تعریف دقیق از رخدادهای کوچک یا بسیار بزرگ که زندگی شخصی یا ملی و منطقه‌ای را در بر خواهد گرفت، هوای سیاست و اقتصاد و بین‌الملل را همچون وضع هوا با بهره‌گیری از دیدگاه صاحبان علوم پیش‌بینی می‌کند. نقد این رسانه، صرفاً متوجه حال و گذشته نیست و می‌تواند حتی آینده را نیز نقد کند، آری آینده را نقد کند. این رویکرد، با ذات رسانه که "انعکاس، آموزش و هدایت" است، سازگاری بیشتری دارد و به سبب اعتمادسازی منطبق با واقع و ناشی از اطلاعات صحیح، باورپذیری مخاظب را افزایش می‌دهد و مآلاً قدرت "هدف‌گذاری" یا همان "agenda setting" رسانه را نیز به شکل معنی‌داری گسترش" پایین به بالا" و در این حال عمق دانش‌بنیاد می‌بخشد.

پیداست "آینده‌نگری" فرآیندی است که عوامل چندگانه‌ی "رسانه، افکار عمومی، سیاست‌گذاران، کارشناسان، داده‌های علمی و واقعیت‌های جهانی و داخلی در آن نقش ایفا می‌کنند. " آینده پیوسته در حال تغییر است" و با توجه به آن‌که رسانه در این فرایند تغییرپذیر تا چه اندازه به‌روزتر بوده و سیاست "خود-ترمیمی پیوسته" و تصحیح اطلاعات را لحاظ کرده باشد، نسبت و نقش تاثیرگذاری‌اش عمق و توسعه بیشتری می‌یابد. چنان‌که هم‌اینک رسانه‌هایی هستند که حتی موضوع خود را تحولات دهه‌های آینده‌ی جهان قرار داده‌اند، اما پیوسته براساس اطلاعات دریافتی، میزان خطای خود در پیش‌بینی آینده را تقلیل می‌دهند. این رسانه‌ها حتی اگر پاسخی یا راه‌حل کاملی برای آینده نباشند، لااقل می‌توانند "پرسشی ارزشمند در برابر آینده" باشند. در این فرایند ضرورت و ثمرات پیوند رسانه با علوم اجتماعی و انسانی و بهره‌گیری اصحاب رسانه از ایده‌های متخصصان این علوم در تصحیح و ارتقای رسانه‌های آینده‌نگر قابل کتمان نیست.