آینده پژوهی و مدیریت آینده (Managing future)

این وبلاگ با هدف نشر مقالات علمی پژوهشی در زمینه های مدیریت و آینده پژوهی تشکیل شده است

 
چشم انداز؛ تعاریف ونمونه ها
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱۱:٤٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٩
 

چشم انداز؛ تعاریف ونمونه ها

مهندس بابک نعمتی

مقدمه 

 چشم‌انداز هنر دیدن نادیدنی‌هاست. “ چشم انداز عبارت است از آینده ای واقع‌گرایانه، محقق‌ الوقوع و جذاب برای سازمان شما.” چشم‌انداز که در یک مفهوم کاملاً‌ عینی، یک تخیل است، در عین حال، نوع خاصی از تخیل است که برمبنای اطلاعات و دانش بنا نهاده می شود. چشم انداز بیان صریح شما از سرنوشتی است که سازمانتان باید به آن سمت حرکت کند، آینده‌ای است که برای سازمان شما موفقیت‌آمیزتر و مطلوب‌تر از وضع فعلی آن است. چشم انداز نمادی جذاب از تمام مسائلی است که برای سازمان امکان‌پذیر هستند ـ سرنوشتی درخشان، و راهی مشخص است که هیچ سازمان دیگری، حتی سازمانی که دقیقاً در همان کار فعالیت دارد، نمی‌تواند دارای همان چشم‌انداز باشد.

چشم‌انداز فقط ایده‌ای یا تصوری از آینده‌ای مطلوب‌تر برای سازمان است. البته چشم‌انداز صحیح ایده‌ای است که آن‌چنان تولید انرژی می‌کند که در واقع با به کارگیری مهارت‌ها، استعدادها و منابع لازم برای محقق کردن آن، حرکت به سوی آیندة مطلوب را به طور جهشی آغاز می‌کند.

چشم‌انداز علامت شروع و پاسخ به سئوال همه کسانی است که می‌خواهند تا بفهمند سازمان چیست؟ و مقصدش کدام است؟ 

برای آشنایی بیشتر مطالعه کنندگان گرامی، در ادامه، نمونه‌هایی از چشم‌اندازشرکت ها وسازمان های مشهور جهانی را مرور می کنیم:

طی تحقیق میدانی که در میان 1500 تن از رهبران ارشد بیست کشور مختلف از جمله ژاپن، آمریکا، اروپای غربی و آمریکای لاتین انجام شد. از آنان خواسته شده بود تا مهمترین ویژگی‌ها و مهارت‌های مورد نیاز و مطلوب مدیران ارشد در اوائل دهه 1990 و در اوئل دهه 2000 را بیان کنند آنان بهترین و فراوان‌ترین مطلوب هر دو دهه را  :


 
 
باریخ (چشم‌اندازهای آینده‌پژوهی)
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱۱:۳۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٩
 

باریخ (چشم‌اندازهای آینده‌پژوهی)

ایران‌صدا: ماهیت میان‌رشته‌ای دانش آینده‌پژوهی سبب شده تا آینده‌پژوهان در طیف وسیعی از دانش‌ها و گرایش‌ها، که هریک با موضوعات و مسائل متفاوتی سروکار دارند، قرار گیرند. اما بررسی آثار آنان نشان می‌دهد که همگی به مباحث دگرگونی و تغییرات اجتماعی علاقه‌مندند. البته، ماهیت آینده‌پژوهی نیز به گونه‌ای است که خواه ناخواه تغییر و دگرگونی اجتماعی را می‌طلبد.

کارشناس/مهمان: دکتر احمد علی یزدان پناه,  

نظریه‌های مورد توجه آینده‌پژوهان، غالباً متأثر از «تصویر آینده» پولاک است که مفهومی نظری و اساسی در مطالعات آینده تلقی می‌شود. پولاک به این سؤال مهم می‌پردازد که آیا تصویر مثبت یک ملت از آینده، پیامد موفقیت آن ملت است یا موفقیت یک ملت، پیامد تصویر مثبت آن ملت از آینده است؟ وی پس از بررسی سیر پیشرفت تمدن‌های کهن مانند ایران باستان، اقوام و ادیان مانند یهود، همچنین نقاط عطف تاریخ مانند نوزایی، عصر روشنگری و انقلاب صنعتی نتیجه می‌گیرد که تصاویر آینده و چشم‌اندازهای الهام‌بخش مقدم بر کامیابی جمعی است. از نظر وی، جوامع موفق، آرمان و رویا را به چیزی مهم‌تر و قوی‌تر به نام بینش، تبدیل کرده‌اند که البته این بینش‌های مهم نیز مقدمه‌ی موفقیت‌های مهم است. او با تأکید بر نقش نخبگان معتقد است که ابتدا رهبران پنداره‌ی محکمی از آینده نشان می دادند، جوامع این پنداره را می‌پذیرفتند و از آن حمایت می‌کردند و با همکاری آن پنداره را تحقق می‌بخشیدند.

کارشناس مطالعات: مهندس بابک نعمتی

سردبیر: دکتر مهدی مطهر نیا

تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر

گوینده : سارا عشقی نیا

دوستان و مخاطبان برنامه باریخ می تواننداز طریق لینک زیر هم فایل مربوط به این برنامه را دانلود نمایند و هم می توانند به صورت آنلاین گوش فرادهند

http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=878345

گروه اجتماعی و اقتصادی


 
 
روش دلفی و انواع آن
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱٢:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢۳
 

روش دلفی و انواع آن

مهندس بابک نعمتی

 مقدمه

آینده پژوهی رشته ای چند وجهی قلمداد می شود که مشتمل بر حوز ههای مختلف است و طیف وسیعی از دیدگاه های پیرامون آیندۀ محتمل و مرجع را در برمی گیرد. مک هال و مک هال  1975 )  ) در تحقیق بین المللی خود از چند آینده پروژه، بیشتر از 17 رهیافت روش شناختی را تبیین می کنند که در تلفیق با یکدیگر به کار گرفته م یشوند. (این نظریات مشتمل بر فنون استقرایی اعم از داده های سری زمانی، الگو های آماری، طوفان مغزی، پیشگویی آینده در قالب سناریو نویسی، شبیه سازی، تشبیه تاریخی، تکنیک های دلفی، تحلیل اثر متقاطع، الگو وسازی علت و معلولی، درختهای مرتبط، قوانین بازی و بازنمایی بافتی می باشند.


 
 
باریخ ( روش دلفی در آینده پژوهی )
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ٢:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

باریخ ( روش دلفی در آینده پژوهی ) 

 ایران صدا: عنوان دلفی برگرفته از نام معبدی معروف در شهر دلف یونان باستان است که در آن معبد، کاهنان یونانی مردم شهر را از وقایع و حوادث آینده مطلع می ساختند، امری که هم اکنون متخصصان مطالعه آینده انجام می‌دهند. این روش توسط اولاف هلمر، نیکلاس ریسچر و نورمن دالکی در موسسه R&D ابداع شد.

کارشناس/مهمان: دکتر خزایی, مهندس نعمتی  

روش دلفی از طریق جمع‌آوری نظرات کارشناسان و متخصصان و با استفاده از پرسشنامه و ارسال چند مرتبه‌ای آن انجام می‌پذیرد. ایده اصلی در طراحی فرآیند روش دلفی این است که پاسخ‌دهندگان بتوانند بدون آنکه تحت تاثیر افراد معتبر و مشهور و افرادی که قدرت سخنوری خوبی در جلسات دارند قرار بگیرند، دیدگاههایشان را بیان کنند. در این روش، با حذف تاثیر توان سخنوری افراد، همه نظرات و عقاید جمع‌آوری و پس از تحلیل به اعضای پرسش شونده برگردانده می‌شود. بدین ترتیب، گمنامی و بازخورد نظرات دو عنصر ضروری در روش دلفی می‌باشند. یکی از مزایای این روش این است که کارشناسان و متخصصان زمانی که به‌ واسطه دلایلی قانع کننده به اشتباه بودن نظر خود پی بردند، بدون از دست دادن اعتبار و وجهه‌شان می‌توانند در نظرات خود تجدید ‌نظر نمایند.

دوستان و مخاطبان برنامه باریخ می تواننداز طریق لینک زیر هم فایل مربوط به این برنامه را دانلود نمایند و هم می توانند به صورت آنلاین گوش فرادهند

http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=876541

سردبیر: دکتر مهدی مطهر نیا

تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر

کارشناس مطالعات:  مهندس بابک نعمتی

گوینده : سارا عشقی نیا

گروه اجتماعی و اقتصادی


 
 
مقدمه ای بر سناریو و سناریو پردازی
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱:٤٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٢
 

مقدمه ای بر سناریو و سناریو پردازی

مهندس بابک نعمتی

سناریو چیست؟

فرهنگ لغت سناریو را " طرح کلی وضعیت طبیعی و یا مورد انتظار حوادث[i]" می‌داند[ii]. اما اگر تخصصی تر بخواهیم سناریو را تعریف کنیم می‌توان گفت که سناریو داستانی توصیفی از بدیل‌های موجه است که به بخش خاصی از آینده نظر دارد[iii].

سناریو، چهره آینده است. پیش گویی نیست، هدف سناریو سازی، گسترش تفکر در مورد آینده و عریضتر کردن طیف آلترناتیوهایی است که می‌تواند مورد نظر ما باشد[iv]. سناریو مجموعه امکاناتی است که به آینده مرتبط می‌شوند. آینده نامعلوم است و سناریو، اندیشیدن در مورد نامعلومی را به ما می‌آموزد. سناریو ها به ما ‌می‌آموزند که درباره همین نامعلومی‌ها بیندیشیم و فرض های دست و پاگیر امروزی را از دست و پای ذهن باز کنیم و بتوانیم گسست هایی را که ممکن است جهان ما را دگرگون سازند، شناسایی کنیم. البته اقرار به نامعلوم بودن آینده هرگز نمی‌تواند بهانه‌ای برای دست روی دست گذاشتن باشد. برخی می پندارند که  آینده همان اندازه نامعلوم است که فردا برای دست کاری آن باید اقدام کرد، ولی اقدامات ما در فردا باید بر پایه شناخت امکاناتی باشد که برای تغییر وجود دارد و امروز آنها را می توانیم شناسایی نمائیم.

شناخت طبیعت نامعلومی، بزرگترین و طولانی ترین تلاش بشری در دوره حیات خود بوده است. یکی از بزرگترین فیزیکدانان متاخر، ورنر هایزنبرگ[v] معتقد است که اصولا نامعلومی در ذات و نهاد طبیعت جای دارد. اصل عدم قطعیت [vi] او توانایی انسان در درک کامل حقیقت را به زیر سوال میبرد[vii]. البته نامعلومی در تفسیر ما بدین معنا نیست که نمی‌توانیم بدانیم که فردا چگونه است، بلکه نامعلومی آن است که نمی دانیم مسائل، روندها، تصمیمات و حوادث چگونه فردا را شکل می‌بخشند[viii]. نامعلومی با احتمال نباید اشتباه شود. احتمالات یک امر کمی است که با توجه به روند گذشته، می توان آن را حدس زد، اما نامعلومی از جنس دیگری است. اگر آینده روند و یا جریانی باشد که ما به آن روند آگاه نباشیم می‌توانیم بگوییم که با نامعلومی مواجه هستیم.



[i] Scenario is outline of a natural or expected of events

[ii] Fahey, P. 6

[iii] Ringland, P. 8.

[iv]  Porter, Michael; Competitive Advantage; New York: The Free Press, 1985, P. 37.

[v] Werner Heisenberg

[vi] Uncertainty principle

[vii] سعادت، اسفندیار، فرآیند تصمیم گیری در سازمان، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، 1372، ص. 9.

[viii] Marsh, Brain; “Using Scenarios to identify, analyze, and manage uncertainty”; in Fahey, Liam & Robert M. Randall; Learning form the Future; Competitive Foresight Scenarios; New York: John Wiley and Sons, 1998, P. 43.


 
 
باریخ ( در آمدی بر سناریوهای آینده پژوهی)
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۸:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٥/۱٥
 

باریخ ( در آمدی بر سناریوهای آینده پژوهی) 

 
ایران صدا: نخستین سال های هزاره ی جدید به طور واضح و آشکار به ضرورت آمادگی برای مقابله با مواردی که آمادگی ناپذیر هستند، اشاره داشتند. خطرات ناکامی در دستیابی به این آمادگی پس از وقوع فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی؛ در ساحت های گوناگون تبعات منفی خود را به جای گذاشت. خطرات این ناکامی ناشی از عدم آمادگی برای آینده، پس از وقوع رقابت دیوانه وار در بازارهای سهام جهان نیز چهره نشان داد.

رشته روابط بین الملل از دل تأملات مربوط به جامعه سیاسی و از دل تمایل به اثرگذاری بر سیاست، یا بهبود بخشیدن شیوه ی اعمال سیاست سر برآورد. تمایز قائل شدن بین "نظـریه پـرداز دانـش پـژوه"، و "سیـاست گذار واقع بین"، مسأله ای مربوط به میزان بی طرفی نسبت به دلمشغولی های عملی روزانه بود، ولی به این معنا نبود که آن دل مشغولی های روزانه معنادار یا واقعی نیستند. و ...

سردبیر: دکتر علی مطهر نیا

تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر

گوینده : سارا عشقی نیا

گروه اجتماعی و اقتصادی

علاقه مندان می توانند از طریق لینک زیر هم فایل مربوط به برنامه را دانلود نمایند و هم به صورت آنلاین به برنامه گوش فرا دهند

http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=874308 


 
 
باریخ (درآمدی بر آینده‌پژوهی 2)
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۸:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٥/۸
 

باریخ (درآمدی بر آینده‌پژوهی 2) 

 

ایران‌صدا: ریخت‌شناسی آینده سیاست از مهم‌ترین وجوه مدیریت زمان در ساحت سیاست است که تلاش دارد به بررسی آینده‌های مطلوب، ممکن و محتمل و حتی شگفتی‌ساز در ساحت سیاست نائل آید. 
آنچه در سیاست بسیار مهم است مدیریت آینده است. مدیریت آینده پلی ارتباطی است میان آینده‌پژوهی از یک سو و مدیریت راهبردی از سوی دیگر، لذا مدیریت آینده میان مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی پیوند برقرار می‌کند.

کارشناس/مهمان: دکتر سعید خزایی استاد دانشگاه ،رشته آینده پژوهی,  

 لذا باید اذعان داشت که در ساحت سیاست هر پدیده و پدیداری به سان ماده از بین نمی‌رود، بلکه از شکلی به شکل دیگر درمی‌آید و آثار و پیامدهای خود را در طول زمان به جای می‌گذارد. از همین رو باید به داستان معروف مثنوی، یعنی داستان «دزد و دهل» رجوع کنیم. آنجا که دزدی زیر پایه دیوار را می‌کند و در پاسخ به این پرسش که چه فعلی انجام می‌دهی، گفت: ساز می‌نوازم. 

گفتند: صدایش کو؟ 
گفت: صدایش را فردا می‌شنوید. 
در عرصه سیاست نیز اقداماتی انجام می‌پذیرد که صدای آنها در فردای زمان، بیش از امروز به گوش‌ها می‌رسد؛ و از این جهت است که در باریخ‌شناسی یا ریخت‌شناسی آینده سیاست، بیش از آن‌که به علل وقایع توجه شود باید به پیامدهای آن در آینده عنایت داشت. 
مصداق‌های متفاوتی در این زمینه وجود دارد و در بسیاری از جوامع شکل‌گیری نقاط کوچکی از رفتارهای سیاسی به پیامدهای بزرگ انجامیده است. حتی رفتارهای غیرسیاسی مانند سفر کریستف کلمب به قاره آمریکا- ابوریحان بیرونی، دانشمند ایرانی به وجود چنین سرزمینی پی برده و در حدود 5 قرن پیش از کریستف کلمب از آن خبر داده بود - به تأسیس کشوری در 1789 میلادی انجامید که اکنون با قریب 220 سال سابقه به یکی از کشورهای بزرگ‌ تاریخ تبدیل شده است.

  سردبیر: دکتر علی مطهر نیا

تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر

کارشناس مطالعات: مهندس بابک نعمتی

گروه اجتماعی و اقتصادی

علاقه مندان می توانند از طریق لینک زیر هم فایل مربوط به برنامه را دانلود نمایند و هم به صورت آنلاین به برنامه گوش فرا دهند

http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=871336 


 
 
باریخ (در آمدی بر آینده‌پژوهی)
نویسنده : بابک نعمتی - ساعت ۱٢:٥۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٤
 

باریخ (در آمدی بر آینده‌پژوهی) 

 

ایران‌صدا: در عصری که تغییر مداوم و نبود اطمینان از مهم‌ترین ویژگی‌های آن است و کسب و کارها هر روز با مسائل جدید و ناشناخته‌ای از جنس آینده روبه‌رو است، چگونه می‌توان برای آینده برنامه‌ریزی کرد؟ از این رو، برای شناختن آنچه آینده نامیده می‌شود، تکنیک‌های مختلفی بروز کرده‌اند. آینده‌نگری، آینده‌نگاری و...در این برنامه و برنامه‌های آتی به آینده‌پژوهی می‌پردازیم.

مهمان: دکتر سعید خزایی استاد دانشگاه ،رشته آینده پژوهی,  

منظور از باریخ جعل دانش‌واژه هم‌وزن با تاریخ و متوجه آینده زمان است. به اعتقاد بنده از گذشته «تا» اکنون را تاریخ می‌خوانیم، در حالی که از اکنون «به» آینده را باید باریخ بدانیم. در ساحت سیاست با جعل این عنوان «باریخ‌شناسی سیاسی» اهمیت پیدا می‌کند.
ریخت‌شناسی آینده سیاست از مهم‌ترین وجوه مدیریت زمان در ساحت سیاست است که تلاش دارد به بررسی آینده‌های مطلوب، ممکن و محتمل و حتی شگفتی‌ساز در ساحت سیاست نائل آید. 
آنچه که در سیاست بسیار مهم است مدیریت آینده است. مدیریت آینده پلی ارتباطی است میان آینده‌پژوهی از یک سو و مدیریت راهبردی از سوی دیگر، لذا مدیریت آینده میان مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی پیوند برقرار می‌کند. این طرح تمامی سامانه‌ها، فرآیندها و روش‌ها برای شناخت زودهنگام تغییر و تحولات و ارتباط آن با راهبرد را نشان می‌دهد. 
لذا باید اذعان داشت که در ساحت، سیاست هر پدیده و پدیداری به سان ماده از بین نمی‌رود، بلکه از شکلی به شکل دیگر درمی‌آید و آثار و پیامدهای خود را در طول زمان به‌جای می‌گذارد

سردبیر: دکتر علی مطهر نیا

تهیه کننده اینترنتی: محمد مهدی شادبهر

کارشناس مطالعات :مهندس بابک نعمتی

گوینده : سارا عشقی نیا

نویسنده : دکتر علی مطهر نیا

گروه دانش و فناوری

خوانندگان محترم از طریق لینک زیر هم می توانید فایل مربوط به برنامه را دانلود نمایید و هم به صورت آنلاین گوش فرا دهید:

http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=868968